Азат Шеренц (1913 — 1993)

Азат ШеренцНА ЗЕМЛЕ ИЛИ В НЕБЕ – НЕРАЗРЫВНО ДРУГ ОТ ДРУГА

27 декабря 1993 года покинул земной мир один из самобытных деятелей армянского кино Азат Шренц. В день похорон Шеренца скончался его близкий друг Мгер Мкртчян… И каждый Новый год, в радости и веселье, возникает печальный мотив, когда вспоминаем, что волею судьбы они оба ушли почти одновременно, будто не желая жить друг без друга… Это было одно из трагических и исключительных совпадений, смириться с которым невозможно.
Дружба Мгера Мкртчяна и Азата Шеренца началась в далеких 1940-х годах, когда Фрунзик-Мгер впервые переступил порог драматической студии Гюмрийского театра. Одним из первых его заметил Азат Шеренц, который был старше него годами, и уже играл роли в театре мастеров. Сразу после студийных экзаменов Азат Шеренц подошел к молодому студийцу и предложил выпить вместе пиво в киоске напротив театра, постоянным посетителем которого был Шеренц.  С выпивкой не дружил, не любил тех, кто дружит с Бахусом, но пиво пил с особым удовольствием – так, будто участвовал в большом обряде. Подойдя с Фрунзиком к киоску, Шеренц распорядился: «Гуго, нам два бокала». Киоскер Гуго взглянул на стоящего рядом с Шеренцем худощавого молодого человека, на лице которого бросился в глаза громадный нос, его грустные глаза, налил две больших кружки пива и поставил на прилавок. Шеренц взял кружки, торжественно направился к соседней скамейке и пригласил молодого товарища. Шеренц пил глотками, держал жидкость во рту, будто смаковал, потом только глотал. Фрунзик-Мгер тоже начал так пить пиво, вскоре почувствовав, что голова закружилась. Он с утра ничего не ел, с утра пораньше проснулся и поспешил на экзамен, поразив членов экзаменационной комиссии. После экзамена к нему подошла поступившая в эту же студию Вардуи Вардересян и сказала: «Какой талантливый парень ты, Фрунзик»… И теперь у него началось легкое головокружение. Шеренц почувствовал это, подошел к киоскеру, принес в металлической тарелке кусок рыбы и хлеб и заставил Фрунзика съесть. Именно так и зародилась между ними большая дружба…
Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцПосле занятий и репетиций Азат Шеренц садился на скамейку напротив театра и дожидался друга. Потом отправлялись в известный хлебный магазин Азгуш, где Шеренца и Фрунзика всегда встречали тепло. В этом магазине обоих угощали горячим матнакашем, потом заворачивали один хлеб и вручали Шеренцу, чтобы отнес домой. Иногда вместе отправлялись домой к Шеренцу, где у двери всегда встречала Кнарик Ераносян – супруга Шеренца, дочь известного в Гюмри аристократа, которая была одной из первых «классических» музыкантов Гюмри, играла на пианино, вела занятия с хором… После спектаклей тоже частенько приходили к Шеренцу домой. И Фрунзик оставался здесь ночевать, потому что у Кнарик всегда были вкусные варенья, с которыми пили чай…
Когда Мгер Мкртчян перебрался в Ереван, поступил в театр им. Сундукяна и театральный институт, Шеренц почувствовал себя одиноким и покинутым. Знал, что его другу живется не сладко, что в общежитии иногда ложится спать голодным… Сердце сжималось, он охватывал руками голову и думал, как помочь товарищу. Иногда Кнарик укладывала в большой портфель варенья, свежий хлеб, мучное, и отправляла с Шеренцем в Ереван. Мгер Мкртчян рассказывал, что когда выходил из института и видел Шеренца с потрепанным чемоданом, который жалобно поглядывал на друга, – он обнимал и целовал его…
Вскоре имя Мгера Мкртчяна прославилось,   он начал сниматься не только в армянских, но и в русских фильмах, получал невероятные по тем временам гонорары. Теперь уже его очередь была помогать товарищу. Шеренц с супругой хорошо зарабатывали, однако Фрунзик-Мгер часто приезжал в Ленинакан, привозил с собой все, чего там не было… Садились в гостиной кватиры Шеренца и до утра беседовали, иногда, обнявшись, засыпали на тахте…
В конце 1960-х годов Кнарик Ераносян получила приглашение от Татула Алтуняна на работу в Хоровом обществе Армении. Переехали в Ереван. Радости Фрунзика-Мгера не было конца-края. Теперь Шеренц уже каждый день был с ним, рядом. Однако он переживал, видя, как друг мучается без театра. В Ереване было мало театров, в Сундукяновский Аджемян отказался принять Шеренца, опасаясь, что его в очередной раз обвинят за то, что академический театр «наполняет» гюмрийцами.
Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцЗавен Татинцян предложил Азату Шеренцу работать в Театре юного зрителя, однако он отказался, в душе лелея мечту работать в Сундукяновском театре. В 1969-м начались работы по съемкам фильма «Царь Чах-чах». Этот киноальманах посвящался 100-летию со дня рождения Ованеса Туманяна, в него были включены короткометражные фильмы «Честь бедняка», «Ахтамар» и «Царь Чах-чах». В обычный день Азат Шеренц с Мгером Мкртчяном, Левоном Нерсисяном, Ованесом Ширазом, Левоном Маргуни, Ншаном Мурадяном и Ованесом Айвазяном сидели в известном открытом кафе гостиницы «Ереван». Подошел кинопостановщик Эрнест Мартиросян, который должен был начинать съемки фильма «Царь Чах-чах». Долго смотрел на Азата Шеренца,  потом спросил Мгера Мкртчяна, кто этот мужчина со своеобразной внешностью и  подобием гиганта. Мгер представил Шеренца, затем, понимая смысл вопроса Эрнеста, сказал: «Можешь пригласить к себе на съемки, чистейший актер, искренний, незамутненный… Такого типа, как Шеренц, в нашем кино нет».  Спустя несколько дней Шеренц был утвержден на роль Мельника-царя…
Спустя годы по инициативе Мгера МкртячЯна Азат Шеренц снялся в фильме «Мы и наши горы», создав один из самых  значимых образов в армянском кино. С Мгером Мкртчяном Шеренц снялся и в других фильмах, однако в фильме Герниха Маляна их партнерство стало таким художественным пиршеством, которое более не повторилось. После съемок они вдвоем уединялись, читали сценарий, обсуждали, спорили, а на следующий день, позабыв свои «теоретические суждения», каждый представлял образ таким, каким он запечатлелся в нем, каким он его видел. Грант Матевосян был не так уж доволен фильмом, в нем была внутренняя неудовлетворенность, но всегда высоко ценя   совместную игру актеров, выделял Азата Шеренца…
В Ереване Мгер и Шеренц также были неразлучны. Они всюду бывали вместе. Когда Мгера Мкртчяна приглашали в тот или иной театр, ему всегда составлял компанию Азат Шеренц. Вместе бывали и в кафе.
Однажды Шеренц жалуется, что у него ухудшилось зрение, необходимо поменять очки. Мгер ведет его к врачу. Шеренц примеряет несколько очков, однако ни одни не подходят. Мгер берет у врача старые очки Шеренца, протирает, и подает другу. «Вот молодец,  Фрунз джан, эти очки самые лучшие», – обрадованно восклицает Шеренц. «Шеренц, который час?», – спросил однажды Мгер Мкртчян. «Сейчас?», – вопросом на вопрос ответил Азат Шеренц…
…В Новый год, когда все мы будем заняты приятными праздничными хлопотами, многие из нас не вспомнят, что 18 лет назад в эти дни, мир покинули два талантливых  деятеля искусства, прославленный Мгер Мкртчян и поражающий всех своим исключительным талантом Азат Шеренц… Многие не вспомнят, что они были ближайшими друзьями, будто навсегда сплавившиеся друг с другом, ставшие одной сущностью…

Левон МУТАФЯН
http://ru.hayernaysor.am/2011/12/

 

Печать

ՔՈ ԱՐԱԾ ՖՈԿՈՒՍԸ ՔՈ ԴՈՒՐՆ ԷԿԱ՞Վ

Фрунзик Мкртчян и Азат Шеренц«Վոլգա» մակնիշի մեքենան մեծ արագությամբ սլանում է խճուղիով։ Վարորդը թատրոնի և կինոի վաստակավոր դերասան Ֆրունզիկ Մկրտչյանն է, ուղևորը՝ նրա րնկերն է՛, հայտնի դերասան, բարի, խելացի, միամիտ՝ Ազատ Շերենցը, որին չգիտես թե ինչու կոչում են «Շերենց»։ Գնում են երկար, լուռ, երեում է արդեն ամեն ինչի մասին խոսել են։ Լռություն է։
Ֆրունզիկը հանում է ծխախոտը, Շերենցից վերցնում նրա կրակվառիչը վառում ծխախոտը, իջեցնում պատուհանի ապակին, նետում կրակվառիչը պատուհանից և հանգիստ ծխելով փակում այն։ Լռություն է։
Անցնում է մի քանի րոպե, նրանք լուռ շարունակում են ճանապարհր։ Շերենցը միացնում է մեքենայի կրակվառիչր, հանում ծխախոտը, ծխում է, դանդաղ իջեցնում պատուհանի ապակին ու դուրս նետում մեքենայի կրակվառիչը և հանգիստ ծխելով փակում է այն։ Լռություն է։
Ֆրունզիկը ասում է.
- Քո արած ֆոկուսը քո դուրն էկա՞վ ։
- Какой привет, такой Aтвет, - պատասխանում է Շերենցր։
Շարունակում են ճանապարհր, շարունակում են երկար ու լուռ, ասես ոչինչ չի եղել։
Լուռ - ինչպես համր ֆիլմի դերասաններ։


Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцԵրեսունհինգ տարի է, ինչ ճանաչում եմ Շերենցին։ Տասնվեց տարեկան էի, երբ հանդիպեցի նրան Գյումրվա թատրո նու մ։ Անմիջապես մտերմացանք, չնայած ես տակավին երեխա էի, ինքր՝ մեծ մարդ (այսինքն՝ մեծ երեխա...)։ Լայն սրտի տեր անձնավորություն է, ապշելու չափ սիրում է փիփսոփայությունր, ունի կամքի հսկայական ուժ, առինքնող է, նրա կողքին չես կարող վատ խաղալ։ Խաղրնկերոջր սկզբից ևեթ վարակում է իր անմիջականությամբ, պարզությամբ ու անկեղծությամբ։ Հաճախ զարմանում եմ, թե բնությունն ինչպես է այդպիսին ստեղծել ինչն է նրա՝ որպես մարդու և արվեստագետի գաղտնիքր։ Ինձ թվում է՝ ոչ ոք չգիտի։ Եթէ ասեմ պարզությունր՝ քիչ է, անմիջականությունր՝ դարձյալ քիչ է։ Պարզապես Շերենցր համաժողովրդական է, համամարդկային։ Իմ կարծիքով, չկա մի դերասան, որ լինելու անմաքուր, անազնիվ և հասարակության մեջ անմիջական շփում չունենալով հանդերձ էկրանին կամ բեմում երևա մաքուր ու ազնիվ։
Համաշխարհային բոլոր մեծ արտիստներր խաղում են այնպես, ինչպես կյանքում՝ ишдрс ու բնական։ Ոչ ոք չի կարող անկեղծ ու մաքուր լինել իր դերում, եթե ինքր բնությունից բարի չէ։
Բարության մեջ է միայն թաքնված դերասանի արվեստի կախարդիչ ուժր։ Դրա փայլուն օրինակր ԱԶԱՏ ՇԵՐԵՆՑՆ է։

Ֆրունզիկ Մկրտչյան 1982р


ԱՎԱԳԻ ՈՒ ԻՇԽԱՆԻ ԵՐԿԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ավագ - Գլխավորը մենք ենք ու Ամերիկան, չէ?:
Իշխան - Ավստրիան:
Ավագ - Կարևորը մենք ենք ու Ամերիկան, Ավստրիան մանր երկիր է, մանրերի գործը հեշտ է, մեղքս մեզ է գալիս, մեկ էլ ամերիկային, մանրերը արանքում գլուխ են պահում: Մենք մեզ համար ստեղ ոչխար ենք պահում... Էն խեղճ Քենեդիին ինչի սպանեցին:

Մարդ, ով կարծես այս կյանքից չլիներ

Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцMagaghat.am կայքի թղթակցին հյուրընկալել էին հայ ականավոր դերասան Ազատ Շերենցի որդին՝ Արմեն Շերենցը, և թոռնուհին՝ Արաքսյա Առաքելյանը։
Արմեն Շերենցը պատմում է, որ հայրը ծնվել է Թբիլիսիում, մեծացել է մանկատանը, պատերազմից հետո է գտել ծնողներին և տեղափոխվել Գյումրի։ Որդու համոզմամբ հայրը կարծես այս կյանքից չլիներ, գործնական մարդ չէր։ Նրա մեջ միամտություն, երեխայական պարզություն կային, բայց շատ լավ և շատ շուտ կարողանում էր մարդկանց ճանաչել։ Շատ էր սիրում Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունները, անգիր գիտեր դրանք, սիրում էր նաև Շեքսպիրի գործերը, կարդում էր Հեգելի երկերը, նրա սիրելի արտիստը Չառլի Չապլինն էր։
Ազատ Շերենցն ամաչկոտ մարդ է եղել, իր համար որևէ պաշտոնյայից երբեք ինչ–որ բան չի խնդրել, բայց ուրիշների համար դա կարողանում էր անել։
Որդին պատմում է, որ հայրը շախմատ խաղալ չգիտեր, այնուամենայնիվ ժամերով կանգնում էր խաղատախտակի մոտ, դիտում էր խաղը, և բոլորին թվում էր, թե ինքն էլ է լավ խաղում։ Նա չի սիրել կենցաղային գործերը, փորձել է ամեն կերպ դրանցից խուսափել։
Սիրում էր երիտասարդների հետ ընկերություն անել, հատկապես մտերիմ էր Մհեր Մկրտչյանի հետ: Այն ժամանակ Մհերը դեռ հայտնի դերասան չէր, թատերական կրթություն էլ չուներ: Բայց քանի որ շատ տաղանդավոր էր, Շերենցը նրան հորդորել է Գյումրիից գնալ Երևան և սովորել:
Շերենցի և Մհեր Մկրտչյանի մտերմությանն առնչվող հետաքրքիր շատ դրվագներ կան։ Արմենը պատմում է, որ հայրը մեղր շատ էր սիրում, մի անգամ չարաշահել էր և շատ վատ զգացել, բայց այդ մասին հայտնել էր միայն Մհերին: Նա էլ ասել էր` պետք է ամեն ինչ անենք, որպեսզի այս վիճակից դուրս գաս, թե չէ որ հայտնի դառնա ինչից ես մահացել`շատ ամոթ կլինի…
Գյումրիում՝ Շերենցի տանը, ամեն ուրբաթ օր դերասաններ, երաժիշտներ էին հավաքվում, խոսում էին տարբեր թեմաներից, վիճում կատակում: Որդին հիշում է հոր նախասիրությունը. շատ էր սիրում ծխախոտ և սուրճ։ Պատահել է` ծխախոտն առանց հանգցնելու քնել է, և անկողինը վառվել է։
Թոռնուհու` Արաքսյայի հիշողություններում պապիկը տպավորվել է որպես շատ բարի, երեխայական միամտություն ունեցող մարդ։ Արաքսյան վերջերս գտել է պապիկի օրագիրը, որտեղ գրված է նրա և կնոջ` Քնարիկ Երանոսյանի առաջին հանդիպման մասին։ Ազատ Շերենցը խաղալիս է եղել Գյումրիի թատրոնում, իսկ նրա ապագա կինը և քույրը նստած են եղել դահլիճի առաջին շարքում: Երիտասարդ Շերենցն օրագրում գրել է, որ առաջին շարքում նստած աղջիկը գրավել է իր ուշադրությունը։ Այնուհետև հանդիպել են թատրոնից դուրս, և այդպես սկսվել է սիրո պատմությունը։ Ի դեպ՝ Քնարիկ Երանոսյանը Հայաստանի արվեստի առաջին կին գործիչն էր։
Արաքսյան հիշում է նաև պապի մահվանն առնչվող իրադարձությունները. երբ Շերենցը վախճանվել է, Մհեր Մկրտչյանը զանգահարել է և ասել, որ վատ է զգում, ներկա կլինի միայն հուղարկավորությանը: Սակայն նա այդպես էլ չի եկել։ Միայն հետո է պարզ դարձել, որ Շերենցի մահվան հաջորդ գիշերը ինքը ևս մահկանացուն կնքել է։

ԶԱՌԱ ԱՍԿԱՐՅԱՆ        20 Oct 2014

ՄՀԵՐ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ ԱԶԱՏ ՇԵՐԵՆՑԻ ՄԱՍԻՆ

 ԱԶԱՏ ՇԵրԵՆՑՄՀԵՐ ՄԿՐՏՉՅԱՆԵրեսուհինգ տարի է, ինչ ճանաչում եմ Շերենցին: Տասնվեց տարեկան էի, երբ հանդիպեցի նրան Գյումրվա թատրոնում: Անմիջապես մտերմացանք, չնայած ես տակավին երեխա էի, ինքը՝ մեծ մարդ (այսինքն՝ մեծ երեխա): Լայն սրտի տեր անձնավորություն է, ապշելու չափ սիրում է փիլիսոփայությունը, ունի կամքի հսկայական ուժ, առինքնող է, նրա կողքին չես կարող վատ խաղալ: Խաղընկերոջը սկզբից ևեթ վարակում է իր անմիջականությամբ, պարզությամբ ու անկեղծությամբ: Հաճախ զարմանում եմ, թե բնությունն ինչպես է այդպիսին ստեղծել, ինչն է նրա՝ որպես մարդու և արվեստագետի գաղտնիքը: Ինձ թվում է՝ ոչ ոք չգիտի: Եթե ասեմ՝ պարզությունը, քիչ է, անմիջականությունը՝ դարձյալ քիչ է: Պարզապես Շերենցը համաժողովրդական է, համամարդկային: Իմ կարծիքով՝ չկա մի դերասան, որ, լինելով անմաքուր, անազնիվ և հասարակության մեջ անմիջական շփում չունենալով հանդերձ՝ էկրանին կամ բեմում երևա մաքուր ու ազնիվ:
Համաշխարհային բոլոր մեծ արտիստները խաղում են այնպես, ինչպես կյանքում՝ պարզ ու բնական: Ոչ ոք չի կարող անկեղծ ու մաքուր լինել իր դերում, եթե ինքը բնությունից բարի չէ:
Բարության մեջ է միայն թաքնված դերասանի արվեստի կախարդիչ ուժը: Դրա փայլուն օրինակը ԱԶԱՏ ՇԵրԵՆՑՆ Է:

1982 թ.