«ТОТ ДРУГОЙ ФРУНЗИК» Показ документального фильма г. АБОВЯН 1 июля 2025 г.

Добрый день! Спасибо, что вы сегодня с нами. Благодарю также госпожу Аллу, благодаря последовательной работе которой нам предоставилась эта возможность. Сегодня проходит очередное мероприятие под девизом «Навстречу 95-летию со дня рождения Фрунзика Мкртяяна». Мы представляем документальный фильм «Тот другой Фрунзик», повествующий о великом артисте.

Я вкратце расскажу историю создания фильма. В свое время, в преддверии 80-летия Фрунзика Мкртчяна в 2010 году, мы решили подготовить «Книгу-календарь Фрунзик Мкртчян», но материалов было крайне мало. Мы смотрели фильмы и спектакли с его участием, но для книги-календаря этого было недостаточно. Мы обратились к его брату, Альберту Мкртчяну, и сказали, что хотим сделать дело, и нам нужны материалы. Он направил нас к Хачику Шарояну, у которого был огромный архив: печатные страницы, фотографии, истории разных лет, отзывы о нем и многое другое. Возвращаясь из Индии, Фрунзик с любовью рассказывал, какие интересные встречи и интервью у него там были. Хачик Шароян предоставил нам архивные материалы, на основе которых мы подготовили книгу-календарь.

Позже мы увидели, что материалов остается еще много, и написали книгу о Фрунзике Мкртчяне, которую назвали «Свет». Читатель принял её очень хорошо; мы напечатали 1000 экземпляров. В основном раздали библиотекам и поклонникам искусства Фрунзика, небольшую часть выставили в книжных магазинах. Понимая, что материала всё еще предостаточно, мы подготовили вторую книгу — «Тот другой Фрунзик» — и решили снять одноименный документальный фильм. Наша творческая группа — Ованес Папикян и я, а также наш оператор, редактор, музыкальный оформитель (не буду перечислять всех) — приступила к этой трудной и ответственной работе. Мы соавторы: я и Ованес Папикян подготовили этот фильм на равных правах.

Идея создания фильма первой пришла мне. Однажды я сказала: «Папикян, а что если мы снимем фильм?». Мы работали в одной комнате. Он отмахнулся: «Да ладно тебе, Фрунзик Мкртчян своими ролями уже всё сказал о себе. Что мы можем снять такого, что стало бы новым?». Но эта мысль не давала мне покоя. Я была полна решимости снять фильм, и вот почему: существующие фильмы — и снятые на «Арменфильме», и на зарубежных студиях, документальные ленты, радио- и телепередачи о Фрунзике — все они в основном включают мнения других людей.

Есть фильмы, где Альберт Мкртчян, Сос Саркисян, Гуж Манукян и многие другие наши актеры и режиссеры говорят о Фрунзике. Говорят Ролан Быков, Георгий Данелия, Кикабидзе... О чем они говорят? «Да, он был очень хорошим, очень талантливым актером, но несчастным человеком». И начинают: он себя не щадил, он себя губил... начинают копаться в личной жизни человека. Каждый высказывает свое мнение. Я считаю, что это не лучший способ представлять талантливого человека. Его нужно представлять через его дела, через силу его таланта, а не превращать его личную жизнь в шоу для публики.

Мне никогда не нравились те фильмы. Я считаю, что они сняты в некотором роде несправедливо: все говорят о Фрунзике Мкртчяне, а сам он ничего не говорит. Не звучит его мнение, его мысль, не видно его манеры поведения, его точки зрения — ничего этого нет. Просто люди высказывают какие-то суждения, и это называют фильмом о Мкртчяне. А я говорила: «Это вовсе не о нем. Вот фильм о нем сниму я — и вы увидите». Это желание было у меня очень давно. Слава Богу, теперь моя давняя мечта сбылась.

При съемках фильма мы установили для себя определенные принципы и придерживались их. Назову два из них.
Первый принцип: мы выслушали его современников, коллег, режиссеров, которые с ним работали — и армян, и иностранцев. Мнения некоторых мы слушали по записям, сделанным много лет назад. Их слова, конечно, были важны для нас, но мы не включили ни одного стороннего мнения в наш фильм. Это принципиально. То есть, слушая их, мы лишь дополняли для себя образ Мкртчяна-артиста. Важно было знать детали: как они куда-то поехали, что там произошло, что он рассказал, какова была его реакция. Мы изучили его интервью в печатных архивах, пересмотрели все фильмы и спектакли и уже понимали, что будем делать.

Второй принцип, который мы установили и не нарушили: мы намеренно обошли все подробности личной жизни Фрунзика Мкртчяна. Мы считаем, что после его ухода неэтично говорить об этом. Когда в театре его спрашивали о личном, он с грустной улыбкой менял тему — это была его боль. Донара уже была больна, он был очень подавлен, отказывался от многих предложений сниматься в кино, потому что не мог оставить жену в таком состоянии с маленькими детьми. Если он сам не любил говорить об этом при жизни, какой смысл после его смерти поднимать всё это на щит и делать шоу из человеческой трагедии? Мы ничего не говорим о его личной жизни. Мы представили его как преданного деятеля армянской сцены, как великого патриота, как актера одновременно трагического и комического амплуа, как великого мастера импровизации, равных которому не было в нашем театре. У него еще много прекрасных, высоких достоинств, которые я не буду перечислять, чтобы не утомлять вас.

Скажу лишь, что мы включили небольшие фрагменты из его театральных спектаклей и фильмов. Но делали мы это очень скрупулезно. При выборе каждого эпизода я всегда думала: понравилось бы это ему или нет? Ведь в фильмах и спектаклях есть сцены, которые он сам особенно старался выделить, придавал им значение. Мы взяли именно такие кадры. Мы пытались сделать так, чтобы всё было ему по душе. Чтобы, если бы он посмотрел этот фильм, он одобрил бы его и сказал: «Молодцы, этот кусок я действительно очень любил, над ним я много работал». А когда смотришь внимательно, понимаешь, где именно вложена его колоссальная работа. Мы собирали всё это очень тщательно и последовательно.

Подготовка фильма была долгой. К его 80-летию мы создали 19-минутную версию, которая участвовала в конкурсе web.tv online и получила поощрительный приз. Когда мы во второй раз пришли в театр к Альберту Мкртчяну за видеоматериалами, в здание вошел Роберт Матосян. Он сказал, что два года не заходил в театр, просто проходил мимо и заглянул поздороваться с Альбертом. Было ощущение, будто сам Фрунзик прислал его нам навстречу. Он подошел ко мне, спросил, чем мы занимаемся, и я ответила, что мы снимаем висящие на стенах рисунки Фрунзика, чтобы вставить их в фильм (известно, что великий артист также прекрасно рисовал). Роберт Матосян был основателем и главным редактором газеты «Фильм», он путешествовал с Фрунзиком и за границей, и по Армении. Он рассказывал, как Мкртчян любил ездить в далекие села, общаться с сельскими жителями. Ночью в гостинице Матосян включал диктофон, задавал один вопрос и садился чуть поодаль. А Фрунзик говорил, говорил, рассказывал истории, менял темы... Так они беседовали до рассвета. Роберт Матосян с любовью предоставил нам свои видео- и аудиозаписи, часть из которых мы использовали в фильме.

Желаю всем приятного просмотра.

P.S. В рамках мероприятий под девизом «Навстречу 95-летию со дня рождения Фрунзика Мкртчяна» 2 июля фильм был показан в Ванадзоре, 3 июля — в Гюмри, 4 июля — в Ереване в бизнес-центре «Элит Плаза», а в последние дни июля состоялись два показа в ереванской библиотеке имени Шарля Азнавура.

Шушаник СААКЯН
г. АБОВЯН 1 июля 2025 г.

Печать

«Է՜Ն ՈՒՐԻՇ ՖՐՈՒՆԶԻԿԸ» վավերագրական ֆիլմի ցուցադրություն Ք. ԱԲՈՎՅԱՆ 1 հուլիսի, 2025թ.

shushanik en urish frunzikeԲարի օր: Շնորհակալություն, որ այսօր մեզ հետ եք: Շնորհակալություն նաև տիկին Ալլային, որի հետևողական աշխատանքի արդյունքում այս հնարավորությունը մեզ ընձեռվեց: Այսօր «Ֆրունզիկ Մկրտչյանի ծննդյան 95-ամյակին ընդառաջ» խորագրով միջոցառումներից հերթականն է: Պետք է ներկայացնենք Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին պատմող՝ «Է՜ն ուրիշ Ֆրունզիկը» վավերագրական ֆիլմը: Ես շատ կարճ կպատմեմ ֆիլմի ստեղծման պատմությունը: Ժամանակին, Ֆրունզիկ Մկրտչյանի ծննդյան 80-ամյակին ընդառաջ, 2010 թվականին որոշեցինք պատրաստել «Գիրք-օրացույց  Ֆրունզիկ Մկրտչյան», բայց շատ քիչ նյութեր ունեինք: Դիտել էինք իր  մասնակցությամբ ֆիլմերը, ներկայացումները, բայց դա բավարար չէր գիրք-օրացույցի համար: Մենք գնացինք նրա եղբոր՝ Ալբերտ Մկրտչյանի մոտ, և ասացինք, որ գործ ենք ուզում անել և մեզ նյութեր են պետք: Ինքը մեզ ուղարկեց Խաչիկ Շառոյանի մոտ, որը մի հսկայական արխիվ ուներ՝ տպագիր էջեր, լուսանկարներ, տարբեր տարիների պատմություններ, նրա մասին կարծիքներ և այլն:  Հնդկաստանից վերադառնալով՝ սիրով պատմում էր, թե ինչ հետաքրքիր հանդիպումներ էր ունեցել, հարցազրույցներ և այլն: Խաչիկ Շառոյանը մեզ տրամադրեց արխիվային նյութեր, որոնք օգտագործելով՝ պատրաստեցինք գիրք-օրացույց: Հետո տեսանք, որ էլի շատ նյութեր կան, գիրք գրեցինք Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին, որը վերնագրեցինք՝ «Լույս»: Ընթերցողը շատ լավ ընդունեց, 1000 օրինակ էինք տպագրել: Հիմնականում բաժանեցինք գրադարաններին և Ֆրունզիկ Մկրտչյանի արվեստի երկրպագուներին, մի փոքր մաս էլ գրախանութում դրեցինք: Տեսնելով, որ էլի շատ նյութ կա, պատրաստեցինք նաև 2-րդ գիրքը՝ «Է՜ն ուրիշ Ֆրունզիկը» և որոշեցինք համանուն վավերագրական ֆիլմ նկարահանել: Մեր ստեղծագործական խումբը՝ Հովհաննես Պապիկյանը և ես, ինչպես նաև մեր օպերատորը, մեր խմբագիրը, մեր երաժշտական ձևավորողը, ես բոլորին չթվարկեմ, ձեռնամուխ եղանք այդ դժվարին և պատասխանատու գործին: Մենք համահեղինակ ենք: Ես ու Հովհաննես Պապիկյանը հավասար իրավունքներով պատրաստել ենք այս ֆիլմը: Առաջինը ինձ մոտ գաղափարն առաջացավ ֆիլմ պատրաստելու: Մի օր ասացի՝ Պապիկյան, իսկ ի՞նչ կլինի, որ ֆիլմ անենք: Մենք նույն սենյակում էինք աշխատում: Ասաց՝ լավ, էլի, - ձեռքը թափ տվեց, - Ֆրունզիկ Մկրտչյանը իր ֆիլմերով ամեն բան ասել է իր մասին: Ի՞նչ պիտի նկարենք, որ նոր բան լինի: Բայց էդ միտքը ինձ հանգիստ չէր տալիս: Ես վստահաբար ուզում էի ֆիլմը նկարել, ասեմ՝ ինչու համար: Որովհետև եղած ֆիլմերը՝ թե՛ մեր հայկինոյի նկարածները, թե՛ օտար կինոստուդիաների նկարածները, շատ ֆիլմեր կան, վավերագրական ֆիլմեր, ռադիո և հեռուստահաղորդումներ Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին, դրանք բոլորը հիմնականում ուրիշ մարդկանց կարծիքներ են ներառում: Կան ֆիլմեր, որտեղ Ալբերտ Մկրտչյանը, Սոս Սարգսյանը, Գուժ Մանուկյանը, շատ-շատերը մեր դերասաններից և բեմադրիչներից՝ խոսում են Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին, Ռոլանդ Բըկովն է խոսում, Գեորգի Դանիելյան է խոսում, Կիկաբիձեն է խոսում, այսինքն՝ ի՞նչ են խոսում նրանք՝ հա, ինքը շատ լավ, շատ տաղանդավոր դերասան է, բայց դժբախտ մարդ է: Ու սկսում են՝ ինքը իրեն չի խնայում, ինքը իրեն կործանում է, սկսում են էդ մարդու անձնական կյանքը քրքրել: Յուրաքանչյուրն իր կարծիքն է հայտնում: Ես համարում եմ, որ դա տաղանդավոր մարդուն ներկայացնելու լավագույն ձևը չէ, լավագույն կերպը չէ: Նրան պետք է ներկայացնել իր արած գործերով, իր տաղանդի ուժով և ոչ թե նրա անձնական կյանքը սարքել շոու և ներկայացնել հասարակությանը: Էդ ֆիլմերը երբեք ինձ դուր չեն եկել: Ես համարում եմ, որ մի տեսակ անարդար են նկարված այդ ֆիլմերը, որովհետև բոլորը խոսում են Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին, իսկ ինքը ոչինչ չի ասում, ինքը ոչ մի բան չի ասում, չի հնչում իր կարծիքը, իր միտքը չի հնչում, իր պահվածքը, իր տեսակետը, ոչինչ չկա: Ինչ որ մարդիկ ինչ որ կարծիքներ են հայտնեւմ և ասում Ֆրունզիկ Մկրտչյանի մասին ֆիլմ է: Իսկ ես ասում էի՝ դա բոլորովին էլ իր մասին չի: Ա՛յ, իր մասին ֆիլմը ես կնկարեմ՝ դուք էլ կտեսնեք: Շատ վաղուց այդ ցանկությունը ունեի: Փառք ԱՍՏԾՈՒ, որ հիմա վաղեմի երազանքս  իրականացել է:

Ֆիլմը նկարելիս որոշ սկզբունքներ ենք սահմանել մեզ համար և պահպանել դրանք: Ես կասեմ դրանցից երկուսը: Առաջինը՝ մենք լսել ենք նրա ժամանակակիցներին, գործընկերներին, ռեժիսորներին, ովքեր իր հետ աշխատել են, և՛ հայազգի, և՛ օտարազգի: Ոմանց կարծիքները լսել ենք տարիներ առաջ արված ձայնագրություններով: Նրանց կարծիքներն, իհարկե, մեզ համար կարևոր են եղել, բայց մենք որևէ կարծիք չենք ներառել մեր ֆիլմում, սա մեկ: Այսինքն՝ լսելով, մեզ համար ամբողջացրել ենք Մկրտչյան արտիստի կերպարը: Կարևոր էր իմանալ, թե մի անգամ ինչ-որ մի տեղ էին գնացել, էսպիսի մի բան տեղի ունեցավ, ինքը մի այսպիսի բան պատմեց, իր պահվածքը, իր արձագանքը սա էր, և այլն: Տպագիր արխիվից կարդացինք իր հարցազրույցները, դիտել էինք իր մասնակցությամբ բոլոր ֆիլմերն ու ներկայացուները և արդեն հասկանում էինք, թե ինչ ենք անելու:

Երկրորդ սկզբունքը, որ մեզ համար սահմանել էինք ու չենք խախտել, հետևյալն էր, որ միտումնավոր շրջանցել ենք Ֆրունզիկ Մկրտչյանի անձնական կյանքի բոլոր մանրամասները: Մենք համարում ենք, որ իրենից հետո բարոյական չէ այդ մասին խոսել, որովհետև, երբ որ թատրոնում հարցնում էին, ինքը տխուր ժպիտով փոխում էր թեման, դա իր ցավն էր: Դոնարան արդեն հիվանդ էր, ինքը շատ նեղված էր, ֆիլմերում նկարահանվելու շատ հրավերներ մերժում էր, չէր գնում, որովհետև չէր կարող կնոջն այդ վիճակում թողնել մանկահասակ երեխաների հետ: Հիմա, եթե ինքը չէր սիրում այդ մասին խոսել՝ իրենից հետո ի՞նչ իմաստ ունի բարձրաձայնել, շոու սարքել մարդու անձնական դժբախտությունը: Մենք ոչինչ չենք ասում նրա անձնական կյանքի մասին: Նրան ներկայացրել ենք որպես հայ բեմի երախտավոր, որպես շատ մեծ հայրենասեր, որպես և՛ ողբերգակ, և՛ կատակերգակ դերասան, որպես իմպրովիզացիայի մեծ վարպետ, որի նմանը չենք ունեցել հայ բեմում, հայ թատրոնում: Էլի շատ գեղեցիկ, բարձր, լավ արժանիքներ ունի, որոնք չեմ թվարկելու, որպեսզի Ձեզ չձանձրացնեմ:

Ասեմ, պարզապես, որ մենք մեջբերել ենք փոքրիկ հատվածներ իր խաղացած թատերական ներկայացումներից և ֆիլմերից: Բայց դրանք արել ենք շատ բծախնդրորեն: Ասմ ձեզ: Ամեն հատված ընտրելիս, միշտ մտածում էի՝ թե սա իրեն դուր կգա՞ր, թե չէ, որովհետև ֆիլմերում և ներկայացումներում կան դրվագներ, հատվածներ, ոոնք հատկապես ինքը ջանացել է շատ լավ ներկայացնել, դա ինքը կարևորել է: Վերցրել ենք հենց այդ հատվածները: Փորձել ենք այնպես անել, որ ամեն ինչ իր սրտով լիներ, որ եթե ինքը նայեր՝ հավաներ ֆիլմը, ասեր՝ ա՛յ, լավ եք արել, էս կտորը ես իսկապես շատ էի սիրում, սրա վրա շատ եմ աշխատել: Իսկ որ ուշադիր նայում ենք, հասկանում ենք, թե որտեղ է ինքը շատ աշխատել: Մի խոսքով: Էդ բոլոր բաները շատ բծախնդրորեն, ուշադիր, շատ հետևողական հավաքել ենք: Դժվարությամբ ենք պատրաստել ֆիլմը: Իր ծննդյան 80-ամյակի տարում պատրաստեցինք 19 րոպեանոց տարբերակը, որը մասնակցեց web.tv online մրցանակաբաշխությանը և շահեց խրախուսական մրցանակ:

Երբ երկրորդ անգամ գնացինք թատրոն և Ալբերտ Մկրտչյանին ասացինք, որ ֆիլմ ենք ուզում պատրաստել: Գրքի համար տպագիր արխիվ տվեցիք, հիմա էլ տեսաձայնագրություններ տվեք, որ կադրեր ունենանք: Այդ ժամանակ, որ իր հետ մենք զրուցում էինք, Ռոբերտ Մաթոսյանը մտավ թատրոն: Ռոբերտ Մաթոսյանն ասաց, որ 2 տարի թատրոն չէր մտել, կողքով անցնում էր, ներս էր մտել Ալբերտ Մկրտչյանին բարևելու, ոնց որ Ֆրունզը նրան ուղարկել էր, որ գա մեզ հանդիպելու: Մոտեցավ ինձ, հարցրեց, թե ինչ ենք անում, ես էլ ասացի, որ պատերին փակցված՝                   Ֆրունզիկ Մկրտչյանի արած գծանկարներն ենք նկարում, որ տեքստերի վրա տեղադրենք: Հայտնի է, որ մեծ արտիստը նաև հրաշալի նկարում էր: Ասացի, որ ֆիլմ ենք ուզում անել, տեսանյութերի կարիք կա: Ասաց՝ ինչո՞ւ եք չարչարվում: Ռոբերտ Մաթոսյանը եղել է «Ֆիլմ» թերթի հիմնադիրը և գլխավոր խմբագիրը, ինքը Ֆրունզիկ Մկրտչյանի հետ շրջագայել էր և՛ արտասահմանում, և՛ Հայաստանում: Ասում էր, որ նա սիրում էր գնալ հեռավոր գյուղերը, սիրում էր գյուղական բնակչության հետ շփումները, և գիշերը հյուրանոցում ձայնագրիչը միացնում էր, մի հատ հարց էր տալիս ու մի քիչ հեռու նստում: Ինքը խոսում, խոսում էր, պատմում, պատմում էր, հետո թեման փոխում էր, շարունակությունն էր պատմում: Մինչև լույս զրուցում էին: Ռոբերտ Մաթոսյանը սիրով տրամադրեց մեզ իր տեսաձայնագրությունները, որոնց մի մասը օգտագործեցինք մեր ֆիլմում:

Բոլորիս մաղթում եմ հաճելի կինոդիտում:

Հ.Գ. «Ֆրունզիկ Մկրտչյանի ծննդյան 95-ամյակին ընդառաջ» խորագրով միջոցառումների շրջանակում հուլիսի 2 - ին ֆիլմը ցուցադրվեց Վանաձորում, հուլիսի 3-ին՝ Գյումրիում, հուլիսի 4-ին՝ Երևանում՝ «Էլիտ Պլազա բիզնես կենտրոնում», հուլիսի վերջին օրերին 2 ցուցադրություն եղավ Երևանի Շառլ Ազնավուրի անվան գրադարանում:


Շուշանիկ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ք․ Աբովյան, 1 հուլիսի, 2025թ.